Cabdisaciid Cabdi Ismaaciil waa qoraa, baare iyo mufakir Soomaaliyeed oo qoraalladiisu si qoto dheer uga hadlaan mawduucyo ay kamid yihiin diinta, taariikhda, siyaasadda, dhaqanka iyo xaaladaha bulshooyinka Muslimiinta. Waxa lagu yaqaannaa hab qoraal isku dara xog ururin, falanqayn taariikheed, su’aalo furan iyo dhiirrannida u suurogalisa inuu dib u eego fikrado muddo dheer loo qaadan jiray xaqiiqooyin aan laga doodin.
Cabdisaciid waxa uu sannado badan ku noolaa Boqortooyada Sucuudi Carabiya, halkaas oo uu si dhow ugu bartay afka Carabiga, dhaqanka bulshada Carabta iyo kaydka weyn ee kutubta Islaamka. Aqoontaas ayaa u sahashay inuu si toos ah ula falgalo qoraallada Carabiga, buugaagta taariikhda, kutubta fiqiga iyo ilaha kale ee uu ku tiirsan yahay marka uu diyaarinayo qoraalladiisa. Waxa kale oo ay siisay aragti uu kaga hadlo xiriirka ka dhexeeya diinta, dhaqanka, awoodda siyaasadeed iyo taariikhda bulshooyinka.
Qoraalladiisu kuma koobna gudbinta dhacdooyin hore, balse waxa uu inta badan isku dayaa inuu fahmo sababta ay fikraduhu u samaysmeen, cidda qaabaysay, duruufaha siyaasadeed iyo bulsheed ee ku hareeraysnaa, iyo saamaynta ay weli ku leeyihiin nolosha maanta. Waxa uu akhristaha ku dhiirrigeliyaa inuusan ku ekaan waxa la wariyey, balse uu isweydiiyo sida loo wariyey, halka laga soo xigtay iyo in fasiraadaha jira dib loo eegi karo.
Mawduucyada uu sida joogtada ah u baadho waxaa ka mid ah taariikhda Islaamka, islaamka siyaasiga ah ama siyaasadaha magaca diinta ku qadhaabta, dhaqdhaqaaqyada hubaysan ee diimeed, xiriirka Carabta iyo Afrikaanka, kaalinta haweenka, xorriyadda fikirka, kala duwanaanshaha aragtiyaha iyo sida dhaqanka iyo siyaasadda mararka qaarkood loogu dhex qaso diinta. Waxa uu si gaar ah u daneeyaa kala saaridda waxa si toos ah uga soo farcamay waxyiga iyo waxa ay taariikhda, duruufaha bulshada ama danaha siyaasadeed ku soo kordhiyeen fahamka diinta.
Waxaa ka mid ah qoraalladiisa sida weyn doodda u dhaliyey buugga “Xadka Riddada Maxaa Ka Run Ah?”, kaas oo dib u eegis iyo falanqayn ku sameynaya fahamka xukunka riddada, ilaha lagu saleeyo iyo duruufihii taariikheed ee la xiriiray. Buuggaasi waxa uu ka mid yahay shaqooyinka muujinaya habka uu Cabdisaciid ugu dhiirrado mawduucyada xasaasiga ah, isagoo isku dayaya inuu doodda ku saleeyo xog, daliil iyo akhris ballaaran, halkii uu ka raaci lahaa aragti hore loo sii go’aamiyey.
Waxa kale oo qoraalladiisa lagu gartaa isku xirka taariikhda iyo dhacdooyinka casriga ah. Sheeko ama dhacdo qarniyo hore dhacday ayuu mararka qaarkood ka soo saaraa su’aal maanta khusaysa: sida awooddu u beddesho fahamka diinta, sida culimadu ula macaamilaan madaxda, sida bulshooyinku u abuuraan halyeeyo iyo sida xusuusta taariikhda loogu adeegsan karo taageeridda aragti siyaasadeed ama bulsheed.
Habkiisa qoraalku waa mid mid soojiidasho leh, inta badanna waxa ku jira sheekooyin, shactiro, iyo duurxul, hase yeeshee salka ku haya cilmi-baaris iyo akhris ballaaran. Waxa uu qoraallada aqooneed u soo bandhigaa qaab uu fahmi karo akhristaha caadiga ahi, isaga oo aan lumin qotada mawduuca. Ujeeddadiisu ma aha oo keliya inuu akhristaha siiyo jawaabo diyaar ah, balse sidoo kale inuu ku abuuro su’aalo cusub iyo rabitaan uu isaga laftiisu wax ku baadho.
Cabdisaciid Cabdi Ismaaciil waxa uu ka mid yahay qorayaasha Soomaaliyeed ee isku daya inay afka Soomaaliga ku soo gudbiyaan doodaha waaweyn ee la xiriira diinta, taariikhda, falsafadda iyo bulshada. Shaqadiisu waxay qayb ka qaadanaysaa ballaarinta qoraalka aqooneed ee Soomaaliga, kobcinta dhaqanka doodda iyo dhiirrigelinta jiil akhristayaal ah oo diyaar u ah inay fikradaha si madax-bannaan u baaraan.
Boggan waxa lagu ururinayaa qoraalladiisa, maqaalladiisa iyo aragtiyihiisa kala duwan, si akhristayaashu ugu helaan hal meel kayd ka tarjumaya socdaalkiisa qoraal, mawduucyada uu muddooyinka kala duwan ka hadlay iyo doodaha uu ku soo kordhiyey fagaaraha fikirka Soomaalida.
Cabdisaciid Cabdi Ismaaciil waa qoraa, baare iyo mufakir Soomaaliyeed oo qoraalladiisu si qoto dheer uga hadlaan mawduucyo ay kamid yihiin diinta, taariikhda, siyaasadda, dhaqanka iyo xaaladaha bulshooyinka Muslimiinta. Waxa lagu yaqaannaa hab qoraal isku dara xog ururin, falanqayn taariikheed, su’aalo furan iyo dhiirrannida u suurogalisa inuu dib u eego fikrado muddo dheer loo qaadan jiray xaqiiqooyin aan laga doodin.
Cabdisaciid waxa uu sannado badan ku noolaa Boqortooyada Sucuudi Carabiya, halkaas oo uu si dhow ugu bartay afka Carabiga, dhaqanka bulshada Carabta iyo kaydka weyn ee kutubta Islaamka. Aqoontaas ayaa u sahashay inuu si toos ah ula falgalo qoraallada Carabiga, buugaagta taariikhda, kutubta fiqiga iyo ilaha kale ee uu ku tiirsan yahay marka uu diyaarinayo qoraalladiisa. Waxa kale oo ay siisay aragti uu kaga hadlo xiriirka ka dhexeeya diinta, dhaqanka, awoodda siyaasadeed iyo taariikhda bulshooyinka.
Qoraalladiisu kuma koobna gudbinta dhacdooyin hore, balse waxa uu inta badan isku dayaa inuu fahmo sababta ay fikraduhu u samaysmeen, cidda qaabaysay, duruufaha siyaasadeed iyo bulsheed ee ku hareeraysnaa, iyo saamaynta ay weli ku leeyihiin nolosha maanta. Waxa uu akhristaha ku dhiirrigeliyaa inuusan ku ekaan waxa la wariyey, balse uu isweydiiyo sida loo wariyey, halka laga soo xigtay iyo in fasiraadaha jira dib loo eegi karo.
Mawduucyada uu sida joogtada ah u baadho waxaa ka mid ah taariikhda Islaamka, islaamka siyaasiga ah ama siyaasadaha magaca diinta ku qadhaabta, dhaqdhaqaaqyada hubaysan ee diimeed, xiriirka Carabta iyo Afrikaanka, kaalinta haweenka, xorriyadda fikirka, kala duwanaanshaha aragtiyaha iyo sida dhaqanka iyo siyaasadda mararka qaarkood loogu dhex qaso diinta. Waxa uu si gaar ah u daneeyaa kala saaridda waxa si toos ah uga soo farcamay waxyiga iyo waxa ay taariikhda, duruufaha bulshada ama danaha siyaasadeed ku soo kordhiyeen fahamka diinta.
Waxaa ka mid ah qoraalladiisa sida weyn doodda u dhaliyey buugga “Xadka Riddada Maxaa Ka Run Ah?”, kaas oo dib u eegis iyo falanqayn ku sameynaya fahamka xukunka riddada, ilaha lagu saleeyo iyo duruufihii taariikheed ee la xiriiray. Buuggaasi waxa uu ka mid yahay shaqooyinka muujinaya habka uu Cabdisaciid ugu dhiirrado mawduucyada xasaasiga ah, isagoo isku dayaya inuu doodda ku saleeyo xog, daliil iyo akhris ballaaran, halkii uu ka raaci lahaa aragti hore loo sii go’aamiyey.
Waxa kale oo qoraalladiisa lagu gartaa isku xirka taariikhda iyo dhacdooyinka casriga ah. Sheeko ama dhacdo qarniyo hore dhacday ayuu mararka qaarkood ka soo saaraa su’aal maanta khusaysa: sida awooddu u beddesho fahamka diinta, sida culimadu ula macaamilaan madaxda, sida bulshooyinku u abuuraan halyeeyo iyo sida xusuusta taariikhda loogu adeegsan karo taageeridda aragti siyaasadeed ama bulsheed.
Habkiisa qoraalku waa mid mid soojiidasho leh, inta badanna waxa ku jira sheekooyin, shactiro, iyo duurxul, hase yeeshee salka ku haya cilmi-baaris iyo akhris ballaaran. Waxa uu qoraallada aqooneed u soo bandhigaa qaab uu fahmi karo akhristaha caadiga ahi, isaga oo aan lumin qotada mawduuca. Ujeeddadiisu ma aha oo keliya inuu akhristaha siiyo jawaabo diyaar ah, balse sidoo kale inuu ku abuuro su’aalo cusub iyo rabitaan uu isaga laftiisu wax ku baadho.
Cabdisaciid Cabdi Ismaaciil waxa uu ka mid yahay qorayaasha Soomaaliyeed ee isku daya inay afka Soomaaliga ku soo gudbiyaan doodaha waaweyn ee la xiriira diinta, taariikhda, falsafadda iyo bulshada. Shaqadiisu waxay qayb ka qaadanaysaa ballaarinta qoraalka aqooneed ee Soomaaliga, kobcinta dhaqanka doodda iyo dhiirrigelinta jiil akhristayaal ah oo diyaar u ah inay fikradaha si madax-bannaan u baaraan.
Boggan waxa lagu ururinayaa qoraalladiisa, maqaalladiisa iyo aragtiyihiisa kala duwan, si akhristayaashu ugu helaan hal meel kayd ka tarjumaya socdaalkiisa qoraal, mawduucyada uu muddooyinka kala duwan ka hadlay iyo doodaha uu ku soo kordhiyey fagaaraha fikirka Soomaalida.